Nieuwe review: autisme oververtegenwoordigd bij genderdysforie én bij transgenderklinieken

Een nieuwe literatuurreview in het Poolse vaktijdschrift Advances in Psychiatry and Neurology concludeert dat autismespectrumstoornis (ASS) vaker voorkomt bij mensen met genderdysforie dan bij de algemene bevolking, en dat dit patroon zich ook aftekent onder bezoekers van gender-bevestigende klinieken. De auteurs — Karina Marciniec, Zuzanna Szczypińska en Adam Pawlak — spreken van een "minderheid binnen een minderheid" en pleiten voor speciaal getrainde clinici die autistische patiënten kunnen begeleiden naar gedeelde besluitvorming. Het klinkt zorgvuldig. Maar wie de review naast de eigen bevindingen legt, ziet een conclusie die niet vanzelfsprekend uit de cijfers volgt.

Wat de review claimt

De kern van het artikel is een samenvatting van bestaand onderzoek: autistische kenmerken en diagnoses komen structureel vaker voor bij mensen die zich melden met genderdysforie, in zowel jeugd- als volwassenenpopulaties. De auteurs noemen daarbij drie mogelijke verklaringen die in de literatuur circuleren: de "extreme male brain"-theorie, verschillen in theory of mind (het vermogen om de gedachten en gevoelens van anderen in te schatten), en cognitieve rigiditeit — het vasthouden aan een eenmaal ingenomen overtuiging. Geen van deze verklaringen wordt in de review hard gemaakt; ze worden expliciet als hypothesen gepresenteerd, niet als bewijs. Dat is op zichzelf correct en eerlijk. Het probleem zit in wat de auteurs met die onzekerheid doen.

De eigen risicocijfers wijzen een andere kant op

De review erkent zelf dat mensen met zowel autisme als genderdysforie een verhoogd risico lopen op angst, depressie, zelfbeschadiging en sociaal isolement. Dat zijn geen bijzaken — het zijn precies de signalen die in andere onderzoekstradities worden gebruikt om te pleiten voor méér diagnostische zorgvuldigheid voordat iemand een medisch traject ingaat, niet voor snellere toegang tot bevestigende zorg. De Cass Review concludeerde eerder al dat de hoge prevalentie van autisme onder jongeren die zich melden bij genderklinieken juist reden is om eerst grondig te kijken wat er precies speelt, in plaats van een gendervraag automatisch als leidend te behandelen. De Poolse review citeert dit type kritische evidence niet en springt van "verhoogd risico" naar "clinici moeten getraind worden om deze groep vlotter te begeleiden" — een stap die de eigen cijfers niet dwingend maken.

Cognitieve rigiditeit: signaal voor twijfel, niet voor bevestiging

Vooral de derde verklaring die de auteurs noemen — cognitieve rigiditeit, het moeilijk kunnen loslaten van een eenmaal gevormd idee — verdient meer aandacht dan de review eraan geeft. Als autistische jongeren van nature minder makkelijk terugkomen op een overtuiging, dan is dat een reden om een zelfgerapporteerde genderidentiteit juist niet zonder meer als stabiel en doorslaggevend te beschouwen, zeker niet vroeg in een traject. De review noemt dit mechanisme, maar trekt er geen conclusie uit voor de klinische praktijk; het blijft steken bij de oproep om autonomie te respecteren. Autonomie respecteren en een jongere behoeden voor een overhaaste, moeilijk terug te draaien keuze zijn geen tegenstelling — maar de review behandelt ze wel zo, door het tweede nauwelijks te noemen.

Wat hiermee te doen in de praktijk

De overrepresentatie van autisme bij genderdysforie staat inmiddels buiten kijf; dat bevestigen ook eerdere Zweedse cijfers uit de SKDS-studie op deze site. De vraag is niet óf clinici hier alert op moeten zijn, maar wat die alertheid zou moeten inhouden. Zorgvuldige differentiaaldiagnostiek — onderscheid maken tussen autisme-gerelateerde rigiditeit, sociale onzekerheid, sensorische problemen met het eigen lichaam en een op zichzelf staande genderidentiteit — hoort vooraf te gaan aan elke stap richting medische transitie, niet pas ná de constatering dat iemand ook autistisch is. Een review die drie keer erkent dat de risico's hoger liggen, en daar toch als hoofdconclusie "train clinici om deze groep te begeleiden naar bevestiging" van maakt, laat precies de zorgvuldigheid liggen die de eigen cijfers rechtvaardigen.

Bronnen

Marciniec, K., Szczypińska, Z., Pawlak, A. (2026). "The relationship between autism and gender dysphoria, and their co-occurrence with transgender identity: research conditions and implications." Advances in Psychiatry and Neurology / Postępy Psychiatrii i Neurologii, 35(2). DOI: 10.5114/ppn.2026.161376. Volledige publicatie via Termedia.